Opština Tutin decenijama je na listi najnerazvijenijih, ali ko se slučajno ili namerno zatekne tamo, neće imati takav utisak.

Siromaštvo jeste vidljivo, posla malo, ali, za razliku od nekih drugih siromašnih sredina, Tutin nije zamro.

Gradi se na svakom koraku, uglavnom gastarbajterskim novcem i uz prilično slobodno tumačen urbanistički plan. Pojedinci pokušavaju da održe nekada jaku proizvodnju nameštaja („Dalas“ i „Elan“ su vodeće firme u tom sektoru), drugi da osnaže proizvodnju zdrave hrane za šta ovaj pešterski kraj ima velike šanse. Treći, po lepom vremenu, sede po ceo dan u brojnim kafićima, ali ni oni se ne predaju depresiji već planiraju i maštaju kako preživeti i snaći se.

Tutin se nalazi u jugozapadnom delu Srbije, od Beograda je udaljen nešto više od 300 kilometara. Površina opštine je 741 kilometar i obuhvata 99 naselja, sela i zaselaka, čija je prosečna nadmorska visina oko 1.000 metara. Prema zvaničnim podacima popisa iz 2002. ima 30.054 stanovnika. Bošnjaci čine 95, a Srbi pet odsto. Ozbiljnijih međunacionalnih incidenata nije, međutim, bilo ni u najtežim vremenima rata u susednoj BiH. Skoro na celom području dominira planinska klima, sa dugim i snežnim zimama i kraćim i svežim letima. Tutinu prirodni pejzaž daju Pešterska visoravan, Tutinska kotlina, planina Mokra gora, jezero Gazivode, reke Ibar i Vidrenjak, Godovska i Smolućka pećina. Tutin je specifičan i po tome što opštinom suvereno, od uvođenja višestranačja vlada SDA Sulejmana Ugljanina. Bivši predsednik opštine Šemsudin Kučević, bio je rekorder po stažu provedenom na čelu svoje opštine. Sa oko 12 godina gradonačelnikovanja nadmašio je čak i legendarnog Bidžu iz Svilajnca. Kučević je za predsednika opštine izabran i na prošlogodišnjim lokalnim izborima. Podneo je, međutim, ostavku zbog prelaska na dužnost u Beograd.

Ni kriv ni dužan, Tutin je postao pogranična opština. U blizini je zvanična državna granica sa Crnom Gorom i prelaz Mehov krš i administrativna sa Kosovom. Okružen je novopazarskom i sjeničkom opštinom u Srbiji, rožajskom, bjelopoljskom i beranskom sa crnogorske strane i Istokom i Zubinim Potokom sa Kosova.

Za ime Tutin vezano je nekoliko legendi. Jedna veli da je poslednja ilirska kraljica Teuta stolovala na brdu iznad grada i da je po njoj Tutin dobio ime. Druga ime vezuje za tutnjavu vojske Husein-bega Gradaščevića u 19. veku. Husein-beg Gradaščević, „zmaj od Bosne“ bio je bosanski vezir koji se usprotivio sultanovim reformama u prvoj polovini 19. veka. Podigao je ustanak i vojsku, koja je prošavši današnjim Tutinom svojom brojnošću zadivila tamošnje stanovništvo. Pružio je ozbiljan otpor sultanu, čija ga je vojska porazila u odlučujućoj bici 29. maja 1832. kod Viteza. Pobegao je onda u Slavoniju i umro 1833. Prema jednoj verziji od kolere, a prema drugoj je otrovan. Tutin se prvi put pominje u Gluhavičkoj povelji 28. maja 1396.

Prošle godine obeleženo je punih 140 godina od osnivanja "Osnovatelnog fundatorskog društva lekovite kisele vruće vode u Vrnjcima", a da se Rimsko carstvo nije raspalo danas bi Rimljani, sudeći po starom rimskom izvoru Fons Romanusu, obeležavali možda i 1500 (ili više) godina korišćenja lekovitih i toplih vrnjačkih izvora.

Photo: Slobodan Ogrizović

Danas je Vrnjačka banja i najveće i najčuvenije banjsko lečilište u Srbiji, ali istovremeno i pravi, moderni turistički centar.

U blizini su Goč, Željin, Stolovi i ne mnogo udaljeni Kopaonik, tako da u letnjim večerima planinski vazduh proćarlija kroz mesto nepogrešivo prateći dolinu vrnjačkih rečica (Vrnjačka i Lipovačka reka).

Duž Vrnjačke rečice pružaju se banjska šetališta zaštićena stablima lipa u skoro celoj dužini od dva kilometra. Kada se umorite od šetnje, čekaju vas brojni banjski restorani i kafići, a nama je posebno simpatično bilo da sedimo na centralnoj poziciji - u "Švajcariji", pijuckajući kapućino.

Photo: Slobodan Ogrizović

Na nekoliko metara od "Švajcarije", vrativši se do Vrnjačke reke, naići ćete na čuveni Most ljubavi. Kako piše na tabli ispred mosta, uoči Prvog svetskog rata zaljubili su se i jedno drugom obećali učiteljica Nada i oficir Relja, toliko da je izgledalo da veće ljubavi na ovome svetu nema.

Avaj, Relja ubrzo ode sa vojskom u Grčku, gde se kasnije zaljubi u prelepu Grkinju i raskida zaruke sa Nadom, koja od tuge umire, mlada i nesrećna.

"Devojke potresene Nadinom sudbinom, u želji da sačuvaju ljubav, na katance ispisuju svoja imena i imena svojih dragana i vezuju za ogradu mosta koji je bio omiljeno sastajalište Nade i Relje, a ključeve simbolično bacaju u reku..." Most ljubavi je prava pravcata turistička atrakcija koje se ne bi postidele ni belgijske ni švajcarske, a ni (trenutno u modi) slovenačke banje.

Photo: Slobodan Ogrizović

Na trgu ispred "Švajcarije", nalazi se i skulptura zvana Gočko, tj. vrapčić džinovskih dimenzija sa šajkačom i opancima, maskota čuvenih Igara bez granica koje su 1990. godine održane u Vrnjačkoj Banji.

Preko puta je "Školski restoran", gde nove generacije ugostitelja vežbaju kako bi i u narednim decenijama održale visok nivo usluga kakav se danas dobija svuda u Banji. Kroz rukom napisani đački meni ponudiće vam se dobra jela, po dobroj ceni.

Photo: Slobodan Ogrizović

Na glavnoj štrafti naći ćete još puno zanimljivih i doteranih restorana, kafića - galerija, kao i poznatu "Belu lađu" na ulazu na korzo. Duž korzoa ili malo uvučeni nalaze se brojni hoteli i vile.

Smeštaj možete naći i ako zađete u brdovitije predele, sa jedne ili druge strane rečice, a za ljubitelje wellnessa nedavno je otvoren IWA - wellness centar, u naselju "Raj", s luksuznim apartmanima i svim mogućim zadovoljstvima: đakuzi, tepidarium, frigidarium, hamam, solarium, sauna... Uz svaku vilu, restoran i hotel nalazi se tabla sa istorijskim podacima objekta.

Photo: Slobodan Ogrizović

Centralni park je izuzetno lep, perfektno sređen, u harmoničnim cvetnim aranžmanima. Na drugom platou, blizu vile "San", nalazi se divno uređena padina, na čijem vrhu je letnji amfiteatar, a malo dalje, na zaravni, nalazi se i mesna crkva.

Ukratko, sve je na svom mestu, doterano s pažnjom i ljubavlju. Pa ako ste možda i imali neke predrasude prema Vrnjačkoj banji, par sati "banjanja" biće vam dovoljno da potpuno drugim očima gledate na ovo mesto.

Ponuda seoskog turizma je veoma raznovrsna, i kreće se od srednje opremljenog smeštaja (€5) do luksuznih apartmana (€12.5) na samoj obali Zvorničkog jezera.

Zahvaljujući dobrom geografskom položaju, očuvanoj prirodnoj sredini i tradicionalnom gostoprimstvu stanovništva, seoski turizam u Podrinju i malozvorničkoj opštini razvija se iz godine u godinu.

Građani koji se bave ovom delatnošću osnovali su 2007. godine turističko-ekološku organizaciju „Drina”’ sa sedištem u Malom Zvorniku, gde je moguće dobiti detaljne informacije vezane za smeštaj u seoskom turizmu u ovoj opštini.

- Trenutno se 12 domaćinstava aktivno bavi seoskim turizmom i raspolaže sa oko 75 ležajeva. Ponuda je veoma raznovrsna i kreće se od srednje opremljenog smeštaja do luksuznih apartmana na samoj obali Zvorničkog jezera. Pored smeštaja u ponudi je prepoznatljivo dobra domaća kuhinja sa tradicionalnim specijalitetima, kao što su „vodenični sto”, sve vrste drinske ribe, mleko i mlečni proizvodi, divljač ili šumski plodovi.

Na osnovu kvaliteta i obima ponude formirane su i cene smeštaja koje se kreću od pet evra za prenoćište u srednje opremljenoj sobi, do 12,5 evra u luksuznom apartmanu.

Cene punog pansiona se kreću od 800 do 1.500 dinara, a detaljne informacije sa kompletnom ponudom u seoskom turizmu naše opštine, ilustrovane brojnim fotografijama, mogu se pronaći na sajtu www.malizvornik.org - kaže za „Blic” Branko Radić iz Odeljenja za razvoj privrede opštine Mali Zvornik.

Jedan od najlepših objekata u ovom kraju svakako je „Drinska oaza” u selu Velika Reka. Nalazi se na 17 km od Malog Zvornika prema Ljuboviji, na najlepšem delu Zvorničkog jezera, i 3 km do živog toka Drine, sa prosečnom dubinom vode od osam metara. Izuzetno mesto za ribolov sa mola, dvorišta ili iz čamca, kako leti tako i zimi.

- Volim reku i ribolov, a kada sam kupio plac pored Drine, u prvo vreme sam objekat i dvorište uredio prema svojoj želji i za svoje potrebe. Malu vikendicu sam proširio i onda sam postepeno gradio i uređivao prostor unoseći nove sadržaje poput mola za pecanje, pečenjare, roštilja i kotlića. Sadašnji objekat ima četiri kombinovane sobe i može da primi 12 osoba, dve-tri porodice. Kompleks se nalazi na površini od 20 ari, podzidana je obala u širini placa, izgrađeno pristanište za sportski čamac koji koristimo za ribolov ili vožnju Drinom - kaže vlasnik „Drinske oaze”, Miladin Jurošević, elektroinženjer i magistar tehničkih nauka, zaposlen u zvorničkoj „Glinici”, koji se za seoski turizam odlučio pre godinu dana.

Za neupućene o ribolovu na jezeru i Drini domaćin organizuje kraći kurs „Mala škola ribolova” sa, kako kaže, zagarantovanim ulovom. Smeštaj je udoban u apartmanu i spavaćim sobama sa francuskim ležajevima i pogledom na jezero. Uz smeštaj, gostima je na raspolaganju opremljena kuhinja sa trpezarijom i posuđem, dnevni boravak sa televizorom, velika natkrivena terasa, otvoreni bazen, spoljni tuš, ležaljke, suncobran, ljuljaška, kao i pečenjara sa svim sadržajima i opremom.

- Ideja o seoskom turizmu se javila pre dve godine u vreme održavanje „Somovijade” kada su u mojoj kući bili smešteni ugledni gosti, narodni poslanici Skupštine Republike Srbije. Odlučio sam da višak prostora iskoristim na pravi način i ponudim ga turistima koji vole odmor kraj vode. Sve je počelo kao hobi, a sada vidim da može nešto i da se zaradi, mada sav novac ulažem u dalju izgradnju i ulepšavanje prostora.

 (B92)